φ 数学分析学习系统
知识点 / 第十四章 曲线积分、曲面积分与场论

Stokes 公式

定理第十四章 曲线积分、曲面积分与场论

设 Σ\Sigma 为光滑曲面,其边界 ∂Σ\partial\Sigma 为分段光滑闭曲线。若函数 P(x,y,z),Q(x,y,z),R(x,y,z)P(x,y,z),Q(x,y,z),R(x,y,z) 在 Σ\Sigma 及其边界 ∂Σ\partial\Sigma 上具有连续偏导数,则成立
∫∂ΣP dx+Q dy+R dz=∬Σ(∂R∂y−∂Q∂z)dydz+(∂P∂z−∂R∂x)dzdx+(∂Q∂x−∂P∂y)dxdy=∬Σ[(∂R∂y−∂Q∂z)cos⁡α+(∂P∂z−∂R∂x)cos⁡β+(∂Q∂x−∂P∂y)cos⁡γ]dS,\begin{aligned} \int_{\partial\Sigma}P\,\mathrm{d}x+Q\,\mathrm{d}y+R\,\mathrm{d}z &=\iint_{\Sigma}\left(\frac{\partial R}{\partial y}-\frac{\partial Q}{\partial z}\right)\mathrm{d}y\mathrm{d}z +\left(\frac{\partial P}{\partial z}-\frac{\partial R}{\partial x}\right)\mathrm{d}z\mathrm{d}x +\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\mathrm{d}x\mathrm{d}y\\ &=\iint_{\Sigma}\left[\left(\frac{\partial R}{\partial y}-\frac{\partial Q}{\partial z}\right)\cos\alpha +\left(\frac{\partial P}{\partial z}-\frac{\partial R}{\partial x}\right)\cos\beta +\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\cos\gamma\right]\mathrm{d}S, \end{aligned}
其中 ∂Σ\partial\Sigma 取诱导定向。

证明 / 补充

只证明 Σ\Sigma 可同时表为以下三种形式
Σ={(x,y,z)∣z=z(x,y), (x,y)∈Σxy}={(x,y,z)∣y=y(z,x), (z,x)∈Σzx}={(x,y,z)∣x=x(y,z), (y,z)∈Σyz}\begin{aligned} \Sigma&=\{(x,y,z)\mid z=z(x,y),\ (x,y)\in\Sigma_{xy}\}\\ &=\{(x,y,z)\mid y=y(z,x),\ (z,x)\in\Sigma_{zx}\}\\ &=\{(x,y,z)\mid x=x(y,z),\ (y,z)\in\Sigma_{yz}\} \end{aligned}
的情形,其中 Σxy,Σzx,Σyz\Sigma_{xy},\Sigma_{zx},\Sigma_{yz} 分别为 Σ\Sigma 在 xy,zx,yzxy,zx,yz 平面的投影。这样的曲面称为标准曲面。其他复杂情况从略。

不妨设 Σ\Sigma 的定向为上侧。利用曲线积分的计算公式,由 Σ\Sigma 的第一种表示易得
∫∂ΣP(x,y,z) dx=∫∂ΣxyP(x,y,z(x,y)) dx,\int_{\partial\Sigma}P(x,y,z)\,\mathrm{d}x=\int_{\partial\Sigma_{xy}}P(x,y,z(x,y))\,\mathrm{d}x,
其中 ∂Σxy\partial\Sigma_{xy} 为 Σxy\Sigma_{xy} 的正向边界。再对后一式应用 Green 公式得
∫∂ΣxyP(x,y,z(x,y)) dx=−∬Σxy∂∂yP(x,y,z(x,y)) dx dy=−∬Σxy[∂P∂y(x,y,z(x,y))+∂P∂z(x,y,z(x,y))⋅∂z∂y]dx dy.\begin{aligned} \int_{\partial\Sigma_{xy}}P(x,y,z(x,y))\,\mathrm{d}x &=-\iint_{\Sigma_{xy}}\frac{\partial}{\partial y}P(x,y,z(x,y))\,\mathrm{d}x\,\mathrm{d}y\\ &=-\iint_{\Sigma_{xy}}\left[\frac{\partial P}{\partial y}(x,y,z(x,y))+\frac{\partial P}{\partial z}(x,y,z(x,y))\cdot\frac{\partial z}{\partial y}\right]\mathrm{d}x\,\mathrm{d}y. \end{aligned}
注意到曲面取上侧,则 Σ\Sigma 的法向量的方向余弦为
(cos⁡α,cos⁡β,cos⁡γ)=11+(∂z∂x)2+(∂z∂y)2(−∂z∂x,−∂z∂y,1),(\cos\alpha,\cos\beta,\cos\gamma) =\frac{1}{\sqrt{1+\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)^{2}+\left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)^{2}}} \left(-\frac{\partial z}{\partial x},-\frac{\partial z}{\partial y},1\right),
因此 ∂z∂y=−cos⁡βcos⁡γ\dfrac{\partial z}{\partial y}=-\dfrac{\cos\beta}{\cos\gamma}。所以
∬Σxy[∂P∂y+∂P∂z⋅∂z∂y]dx dy=∬Σ[∂P∂y+∂P∂z⋅∂z∂y]cos⁡γ dS=∬Σ∂P∂ycos⁡γ dS−∬Σ∂P∂zcos⁡βcos⁡γcos⁡γ dS=∬Σ∂P∂ycos⁡γ dS−∬Σ∂P∂zcos⁡β dS=∬Σ∂P∂ydxdy−∬Σ∂P∂zdzdx.\begin{aligned} &\iint_{\Sigma_{xy}}\left[\frac{\partial P}{\partial y}+\frac{\partial P}{\partial z}\cdot\frac{\partial z}{\partial y}\right]\mathrm{d}x\,\mathrm{d}y\\ &\quad=\iint_{\Sigma}\left[\frac{\partial P}{\partial y}+\frac{\partial P}{\partial z}\cdot\frac{\partial z}{\partial y}\right]\cos\gamma\,\mathrm{d}S\\ &\quad=\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial y}\cos\gamma\,\mathrm{d}S-\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial z}\frac{\cos\beta}{\cos\gamma}\cos\gamma\,\mathrm{d}S\\ &\quad=\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial y}\cos\gamma\,\mathrm{d}S-\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial z}\cos\beta\,\mathrm{d}S =\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial y}\mathrm{d}x\mathrm{d}y-\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial z}\mathrm{d}z\mathrm{d}x. \end{aligned}
结合这几式就得
∫∂ΣP(x,y,z) dx=∬Σ∂P∂zdzdx−∂P∂ydxdy.\int_{\partial\Sigma}P(x,y,z)\,\mathrm{d}x =\iint_{\Sigma}\frac{\partial P}{\partial z}\mathrm{d}z\mathrm{d}x-\frac{\partial P}{\partial y}\mathrm{d}x\mathrm{d}y.
同理可证
∫∂ΣQ(x,y,z) dy=∬Σ∂Q∂xdxdy−∂Q∂zdydz,\int_{\partial\Sigma}Q(x,y,z)\,\mathrm{d}y =\iint_{\Sigma}\frac{\partial Q}{\partial x}\mathrm{d}x\mathrm{d}y-\frac{\partial Q}{\partial z}\mathrm{d}y\mathrm{d}z,
∫∂ΣR(x,y,z) dz=∬Σ∂R∂ydydz−∂R∂xdzdx.\int_{\partial\Sigma}R(x,y,z)\,\mathrm{d}z =\iint_{\Sigma}\frac{\partial R}{\partial y}\mathrm{d}y\mathrm{d}z-\frac{\partial R}{\partial x}\mathrm{d}z\mathrm{d}x.
三式相加即得 Stokes 公式。

想看这道知识点对应的例题和练习?登录后进入学习系统。